Zaloguj się do portalu romanscy.malopolska.pl | Nie masz konta? Zarejestruj się.

Romański w materiałach historycznych


Przedstawione poniżej informacje pochodzą z zasobów polskich bibliotek cyfrowych. Zgromadzono w nich w postaci cyfrowej kopie niejednokrotnie pojedynczych egzemplarzy najstarszych i najcenniejszych zabytków kultury polskiej oraz innych ciekawych publikacji do tej pory w zasadzie niedostępnych dla czytelnika. Podane linki odsyłają bezpośrednio do cytowanego dzieła. Przeglądanie zasobów zdigitalizowanych wymaga zainstalowania dodatkowego oprogramowania, zazwyczaj czytnika DjVu. Należy postępować zgodnie ze wskazówkami pojawiającymi się przy pierwszej próbie połączenia się z daną biblioteką.


1. Najstarsza wzmianka o nazwisku Romański herbu Ślepowron pochodzi z lat 1641-43. Szymon Okolski  herbu Rawicz, polski dominikanin, teolog, historyk i heraldyk wydał w Krakowie swoje trzytomowe dzieło pt. Orbis Poloni.

Na stronie 369 wymieniono nazwisko Romański z odwołaniem do strony 128 w tomie 3 (str. 381 w przeglądarce).

Tekst na str. 128 (str. 140 w przeglądarce) w języku łacińskim brzmi:

Romanij ad Prasnisiam Faecunda prole familia, tenent commune serinoilum ad tuendam Familiae conservationem mediis debitis  

W wolnym tłumaczeniu: Romańscy pod Przasnyszem liczna potomstwem rodzina, dzierży (posiada, obsadza) lub zamieszkuje publiczną własność pól uprawnych strzegąc, broniąc, utrzymując rodzinę środkami należnymi.

Interpretacja własna: Przasnysz leżący w województwie mazowieckim ma długą  historię,  bowiem pierwsza osada targowa powstała już w XIII w. Największy rozkwit miasta nastąpił w wieku XVI, kiedy to Przasnysz był trzecim ośrodkiem miejskim Mazowsza po Warszawie i Płocku. Kres świetności miasta nastąpił wraz z wielkim pożarem w 1613 r., a zniszczeń dopełnił najazd Szwedów w 1657 r. Część tych, którzy ocaleli  z pożogi wojennej, mogła opuścić rodzinne ziemie, przenosząc się  w inne rejony kraju, np.  na południe, do Galicji. Wśród nich mógł być przodek, urodzonego w 1695 r. Kazimierza Romańskiego z Polnej.

   

Źródło: Okolski

2. Kolejną wzmiankę o Romańskich należących do herbowych wraz z opisem herbu Ślepowron można znaleźć w herbarzu Kaspra Niesieckiego wydanym w 1743 r. pt. "Korona polska przy złotey wolnosci starożytnemi rycerstwa polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego kleynotami ... ozdobiona ... podana przez X. Kaspra Niesieckiego ... T. 4".
 

Źródło: Niesiecki

3. W roku 1757 Stanisław Duńczewski wydaje "Herbarz wielu domow Korony Polskiey y W. X. Litewskiego dla niezupełnego opisania, albo opuszczenia, y wielu odmiennosci nieprzyzwoitych, za dawnych y poznieyszych autorow, herby z rodowitoscią wyrazających, nie mało dotąt ukrzywdzonych, zebraniem wielu familii we dwa tomy, częsciami rzeczone /przez..., t. 1-2". Na str. 347, powołując się na  Okólskiego i Niesieckiego,  wymienia Romańskich herbu Ślepowron, nieznane pochodzenie geograficzne.

 

Źródło: Duńczewski

4. Ewaryst Kuropatnicki w 1789 r. w publikacji pt. "Wiadomość o klejnocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiej i Wielkim księstwie Litewskimâ" na str. 90 wymienia nazwisko Romański herbu Ślepowron.
   

Źródło: Kuropatnicki

5. W zbiorze nazwisk szlachty wydanym w 1805 r. przez Piotra Małachowskiego na str. 401 widnieje Romański herbu Ślepowron.
 

Źródło: Małachowski

6. W 1841 r. ukazuje się Herbarz Polski Kaspra Niesieckiego wydany przez Jana Bobrowicza, w którym w t. 8 znajduje się wzmianka, że Roman herbu Ślepowron z województwa  Mazowieckiego już tymi czasy podobno zwał się Romański.
 

Źródło: herbarz

7. Oswald Pietruski w 1845 r. wydaje "Elektorów poczet którzy niegdyś głosowali na elektów Jana Kazimierza R. 1648, Jana III R.16674, Augusta II R.1697 i Stanisława Augusta R. 1764 najjaśniejszych królów polskich Wielkich Książąt Litewskich". Na str. 306 Benedykt Stanisław Romański reprezentujący Księstwo Żmudzkie składał swój podpis przy wyborze króla Augusta II.

 

Źródło: Pietruski

8. W latach 1855-1862 Hipolit Stupnicki wydaje swój "Herbarz Polski i imionospis zasłużonych w Polsce ludzi wszystkich stanów i czasów ułożony porządkiem alfabetycznym na podstawie herbarza Niesieckiego i manuskryptów". Na str. 19 wymienia nazwisko Romański, herbu Ślepowron. Natomiast przy nazwisku Roman pisze "Roman, herbu Ślepowron, pierwotnie na Mazowszu. Później przyjął nazwę Romańskich. -Tomasz, kapłan zakonu św. Norberta w Krakowie, wydał katalog życia świętych zakonu Premostrateńskiego, r. 1615.

 

Źródło: Stupnicki

9. W roku 1857 Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej na str. 211 wymienia nazwiska Romańskich, którym uznano szlachectwo po zaborach.
 

Źródło: poczet

10. W 1860 roku Stanisław Kazimierz Kossakowski publikuje "Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich" podając, że osoby noszące nazwisko Roman i Romański pochodzą ze wsi Romany w ziemi ciechanowskiej, co jest odnotowane w Metryce Książąt mazowieckich od 1400 r. (t. 2., str. 329).
 
Źródło: Kossakowski

11. Ciekawą pozycją jest praca Kazimierza Stadnickiego z 1879 r. pt. "Przyczynek do heraldyki polskiej  w wiekach średnich". W pracy tej autor stwierdza, że nazwisko Romański pochodzi od starosłowiańskiego imienia Romancz istniejącego już w XIV w.
  
   

Źródło: Stadnicki

12. W 1887 roku Jerzy Sewer hr. Dunin-Borkowski w swoim "Spisie nazwisk szlachty polskiej" wymienia Romańskich herbu Ślepowron pochodzących z Romanów w ziemi mazowieckiej (za Niesieckim) ze Żmudzi (str. 362).

Źródło: Dunin-Borkowski

13. W roku 1908 Zbigniew Leszczyc w publikacji "Herby szlachty polskiej. T. 1 i 2. z przedmową Wacława Gąsiorowskiego", potwierdza, że rodziny noszące nazwisko Roman oraz Romański zamieszkiwały ziemię sandomierską (od 1550 r).

   

Źródło: Leszczyc

14. W 1931 r. Seweryn hr. Uruski wydał dzieło 15-tomowe "Rodzina. Herbarz Szlachty Polskiej".

W t. 15 na str. 239 napisano:

Romański herbu Ślepowron. Benedykt-Stanisław podpisał elekcję 1697 r. z Żmudzi. Ignacy, kapitan wojsk kor. 1770 r. N., namiestnik żytomierski 1790-94 r. Dominik wylegit. w Galicji 1809 r. Józef, dziedzic dóbr Pławice w pow. krasnystawskim 1858 r.

Po Janie, synie Antoniego i Magdaleny z Smarczewskich, wojskim halickim, dziedzicu dóbr Mieleszki w pow. Łęczyckim 1787 r., z Konstancji Syronowskiej synowie: Antoni wylegit. w Galicji 1803 r. (Quaterniones) i Józef żonaty z Antoniną Zubrzycką, z niej syn Franciszek wylegit. w Krol. 1856 r.; z tej familii Józef, syn Piotra, wylegit. w Król. 1857 r.

Daniel, syn Piotra, wnuk Ignacego, prawnuk Józefa, z synem Józefem i tego syn Feliks wylegit. w Ces. Ros. 1843 r. i zapisani do ksiąg szlachty gub. kowieńskiej.

 

Źródło: Uruski

Zebrała: Zyta Turek

Spis Romańskich znanych i nieznanych
Zestawienie: Zyta Turek